Archeologia

Stanowiska archeologiczne i grodziska świadczą o bogatej przeszłości obszaru. Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z epoki brązu. Na terenie Parku jest wiele takich stanowisk, ale z punktu widzenia turysty, walory krajoznawcze posiadają tylko niektóre z nich. Na szczególną uwagę zasługuje cmentarzysko kurhanowe koło leśniczówki Uniradze (gmina Stężyca). Zajmuje ono kilkuhektarowy obszar i jest to największe takie cmentarzysko w Polsce. Znajduje się tu co najmniej trzy tysiące kurhanów i grobów od ciałopalnych do szkieletowych. Fragmenty palonych kości ludzkich i ceramiki datuje się wstępnie na IV wiek p.n.e

Do najciekawszych i najlepiej zachowanych grodzisk należą: grodzisko Haska położone między jeziorami Ostrzyckim a Bukrzno Małe i grodzisko zlokalizowane w Chmielnie pomiędzy jeziorem Kłodno i Białe. To ostatnie to pozostałoś po kasztelanii chmieleńskiej, najstarszy zabytek wsi datowany na VII – IX wiek n.e. Istnieje też kilka grodzisk w zespole jezior Potęgowskich, między jeziorem Sianowskim i Osuszyno, w rezerwacie „Zamkowa Góra” koło Kartuz i nad jeziorem Zamkowisko.

Do rejestru zabytków nieruchomych wpisano dotychczas następujące obiekty i obszary archeologiczne:

1. Borzestowo                     -  grodzisko wyżynne (gm. Chmielno),
2. Chmielno                         -  grodzisko nizinne (gm. Chmielno),
3. Chmielno-Chmielonko     - cmentarzysko płaskie (gm. Chmielno),
4. Chmielno-Chmielonko      - osada otwarta (gm. Chmielno),
5. Chmielno-Chmielonko      - osada otwarta, (gm. Chmielno),
6. Garcz                               - osada otwarta (gm. Chmielno),
7. Miechucino                      - osada otwarta (gm. Chmielno),
8. Miechucino                      - osada otwarta (gm. Chmielno),
9. Reskowo                         - cmentarzysko płaskie (gm. Chmielno),
10. Mirachowo                      - cmentarzysko kurhanowe (gm. Kartuzy),
11. Mirachowo                      - cmentarzysko kurhanowe (gm. Kartuzy),
12. Zamkowa Góra                - grodzisko wyżynne (gm. Kartuzy),
13. Mojusz                             - piece garncarskie (gm. Sierakowice),
14. Pałubice                            - osada otwarta (gm. Sierakowice),
15. Pałubice                            - cmentarzysko płaskie (gm. Sierakowice),
16. Załakowo                          - cmentarzysko płaskie (gm. Sierakowice)
17. Kamieniecki Młyn             - cmentarzysko płaskie (gm. Sierakowice),
18. Nowe Czaple (d. Przewóz) - grodzisko wyżynne (gm. Stężyca),
19. Stare Czaple                       - cmentarzysko kurhanowe (gm. Stężyca),
20. Uniradze                             - cmentarzysko kurhanowe (gm. Stężyca),
21. Gołubie                               - grodzisko wyżynne (gm. Stężyca),
22. Rąty                                    - cmentarzysko płaskie (gm. Somonino),